زنجیره تامین چیست؟
زنجیره تامین شامل شبکهای از فروشندگان، شرکتها و کارگرانی میشود که کارشان ساخت، ارسال و تحویل محصول به مشتری است. این زنجیره زیرساختی است که منابعی همچون انسانها، شرکتها، دادهها، فعالیتها و تکنولوژیها را در بر میگیرد و در نتیجهی آن، محصولات نهایی به دست خریداران میرسند.
زنجیره تامین از چندین مرحله تشکیل شدهاست تا بتواند محصول یا خدمات را به دست مشتری برساند. اغلب، زنجیرهی تأمین به محصولات ملموس و مشخص اشاره میکند، اما میتواند با توجه به چگونگی تحویل محصولات، شامل مواردی همچون محصولات دیجیتالی یا سایر خدمات نیز بشود.
این مراحل مواردی مانند تبدیل مواد اولیه به محصولات و انتقال این محصولات از انبار به در منزل مشتری را در بر میگیرد. تبدیل این گامها به واقعیت بر عهدهی افرادی است که در صنایعی مانند انبارداری، ارسال، تولید، مونتاژ و ساخت، و حملونقل کار میکنند.
زنجیرههای تأمین به عنوان مکانیزم کاهش هزینهی نهایی تولید محصول برای مشتری محسوب میشود. مدیریت زنجیره تامین، مقرراتی در زنجیره تامین است که فرایندهای تولید مربوط به شرکت را برای کارایی عملیاتی کلی بهینه میکند.
مدلهای زنجیره تامین
پس از آشنایی با این که زنجیره تامین چیست؛ باید بدانید که مدلهای مختلفی برای زنجیره تامین وجود دارد که هریک از گامها و قوانین مختلفی برای سود رساندن به شرکت استفاده میکند. این مدلها عبارتاند از:
- چابک (Agile): مدل چابک یا اجایل (Agile) برای شرکتهایی مناسب است که محصولات خاصی را تولید میکنند، زیرا هنگامی کار میکند که تقاضای متناقضی برای یک محصول وجود دارد؛
- جریان پیوسته (Continuous flow): این مدل زنجیره تامین پویایی است که برای محصولات با تقاضای زیاد بسیار خوب عمل میکند و همچنین تغییرپذیری زیادی ندارد؛
- پیکربندی سفارشی (Custom-configured): ترکیبی از مدلهای چابک و جریان پیوسته است و برای استفاده در شرکتهایی مناسب است که برای رفع نیازهای کسبوکار باید پیکربندی فرایندها در مونتاژ و تولید را سفارشیسازی کنند؛
- زنجیرهی کارآمد (Efficient chain): این مدل هنگامی بهترین عملکرد را دارد که هدف، تولید کارآمدی کاملی در تمام جنبهها برای بازارهای بهشدت رقابتی باشد؛
- زنجیرهی سریع (Fast chain): همان طور که از اسم آن پیداست، این مدل بهترین روش برای رواج محصولاتی است که طول عمر کوتاهی در بازار دارند؛
- مدل تغییرپذیر (Flexible model): در این مدل، کسبوکارها در برداشتن و انتخاب بخشهای مختلف از مدلهایی آزادی بیشتری دارند که نتیجهی بهتری برای آنان به همراه خواهند داشت.
مراحل زنجیره تامین
ممکن است مراحل زنجیره تامین، بر اساس اینکه مدل از چه شیوهای استفاده میکنند، متفاوت باشند؛ البته گامهای عمومی متعددی وجود دارند که میتوان آنها را هنگام جمعآوری زنجیره تامین در نظر گرفت. در ادامه، برخی از فرایندهایی را ذکر کردهایم که صرفنظر از مدل، در بیشتر زنجیرههای تأمین اتفاق میافتند:
- تأمین منابع و استخراج: در این مرحله، شرکتها تأمین مواد خام را برای تولید محصولات مشتریان انجام میدهند؛ چیزی شبیه به استخراج سنگ معدن موردنیاز برای تولید فولاد؛
- تولید: در این مرحله، مواد خام به بخشی از محصول تبدیل شدهاند؛ برای مثال، فولاد میتواند به بخشی از شاسی (Frame) خودرو در فرایند تولید تغییر داده شود؛
- مونتاژ: در این مقطع زمانی، بخشهای مختلف فولاد، که در مراحل ۱ و ۲ ساخته شدهاند، کنار هم قرار داده میشوند تا شاسی خودرو را بسازند؛
- فروش: اینجا مکانی است که مشتریان محصولات را میبینند و میتوانند خرید کنند. در نمونهی ذکرشده، هنگامی که خودرو به طور کامل ساخته شد، ممکن است در نمایندگی فروش خودرو قرار گیرد؛
- تحویل: مسئلهی اصلی در تحویل این است که در نهایت محصول چگونه به دست خریدار خواهد رسید. در مثال خودرو، ماشین تولیدشده برای فروش به نمایندگی تحویل داده میشود، اما هنگامی که مشتری به نمایندگی میرود و آن را میخرد، باید به دست او برسد. در نمونههای دیگر، ممکن است خودرو به صورت سفارشی ساخته و برای مشتری ارسال شود؛ در این مثال، زنجیره تامین به طور مستقیم تأمین و انتقال به مشتری را در بر میگیرد.
مدیریت زنجیره تامین چیست؟
مدیریت زنجیره تامین (SCM) فرایندی است برای مدیریت جریان کالاها و خدمات و شامل تمام فرایندهایی می شود که یک محصول یا خدمت را از مرحله اولیه تا رسیدن به دست مشتری نهایی، تبدیل و حرکت می دهد. این فرایندها شامل تولید، انبارداری، حمل و نقل، توزیع، فروش و خدمات پس از فروش هستند. هدف از SCM، افزایش کارایی و کاهش هزینه ها در تمام مراحل تولید و توزیع است، در حالی که همچنین به حداکثر رساندن ارزش برای مشتریان نهایی می پردازد. مدیریت زنجیره تامین به تعاملات بین سازمان ها و شرکت هایی که در فرایند تولید، تست، بسته بندی، انبارداری و حمل و نقل محصولات درگیر هستند، می پردازد. این شامل همکاری و هماهنگی بین تامین کنندگان، تولیدکنندگان، انبارها، شرکت های حمل و نقل و خرده فروشان است تا اطمینان حاصل شود که محصولات به طور موثر و کارآمد به دست مشتریان می رسد. SCM از فناوری های اطلاعاتی برای پیش بینی تقاضا، بهینه سازی زمانبندی تولید و حمل و نقل، و بهبود دقت سفارش ها استفاده می کند. این امر شامل مدیریت داده ها، تجزیه و تحلیل پیش بینی، مدیریت روابط با تامین کنندگان و مشتریان، و بهینه سازی زنجیره تامین است. با اجرای یک استراتژی مدیریت زنجیره تامین موثر، شرکت ها می توانند بهبود در کیفیت محصول، کاهش زمان تحویل، افزایش انعطاف پذیری در برابر نوسانات بازار و کاهش هزینه های عملیاتی را تجربه کنند.
انواع مدیریت زنجیره تامین کدامند؟
مدیریت زنجیره تامین (SCM) به چندین رویکرد و مدل متفاوت تقسیم می شود که بر اساس نوع کسب وکار، اهداف سازمانی، و نیازهای بازار انتخاب می شوند. در اینجا به برخی از انواع رایج و کاربردی مدیریت زنجیره تامین اشاره شده است:
1. مدیریت زنجیره تامین سنتی: این رویکرد بر هماهنگی و بهینه سازی عملیات داخلی تمرکز دارد و بیشتر برای زنجیره های تامین با پیچیدگی کمتر و حجم تغییرات کم در تقاضا مناسب است.
2. مدیریت زنجیره تامین انعطاف پذیر: تمرکز این رویکرد بر افزایش قابلیت انعطاف و پاسخگویی زنجیره تامین به تغییرات بازار است. این مدل برای محیط هایی که سریعاً تغییر می کنند، مناسب است و به شرکت ها امکان می دهد به سرعت به تغییرات تقاضا پاسخ دهند.
3. مدیریت زنجیره تامین پایدار: این رویکرد به دنبال به حداقل رساندن اثرات زیست محیطی زنجیره تامین و افزایش مسئولیت های اجتماعی است. مدیریت زنجیره تامین پایدار شامل کاهش انتشار کربن، استفاده از منابع پایدار، و حمایت از عدالت اجتماعی در سراسر زنجیره تامین است.
4. مدیریت زنجیره تامین دیجیتال: استفاده از فناوری های دیجیتال مانند هوش مصنوعی، بلاک چین، و اینترنت اشیاء برای بهبود شفافیت، کارایی، و همکاری در سراسر زنجیره تامین. این رویکرد به شرکت ها کمک می کند تا داده های دقیق تری دریافت کنند و به تصمیم گیری های سریع تر و دقیق تر برسند.
5. مدیریت زنجیره تامین چابک: تمرکز این رویکرد بر سرعت، انعطاف پذیری، و پاسخگویی به تقاضای مشتری است. مدیریت زنجیره تامین چابک به شرکت ها امکان می دهد تا به سرعت به تغییرات بازار و تقاضای متغیر مشتریان پاسخ دهند.
6. مدیریت زنجیره تامین همکارانه: این رویکرد بر همکاری نزدیک بین تمام اعضای زنجیره تامین، از تامین کنندگان گرفته تا خرده فروشان، تمرکز دارد. هدف از این همکاری به اشتراک گذاری اطلاعات، بهینه سازی منابع، و افزایش کارایی کلی است.
هر یک از این رویکردها بسته به محیط خاص بازار، اهداف سازمانی، و مشخصات محصول، ممکن است متفاوت باشد. انتخاب استراتژی مناسب SCM می تواند به سازمان ها کمک کند تا مزیت رقابتی پایداری را در بازارهای پویا و رقابتی امروزی به دست آورند.
مدیریت زنجیره تامین یا SCM چگونه می تواند به کاهش هزینه های تولید وعملیاتی کمک کند؟
مدیریت زنجیره تامین (SCM) می تواند از طریق چندین روش به کاهش هزینه های تولید و عملیاتی کمک کند، از جمله:
1. بهبود هماهنگی و همکاری: SCM با افزایش هماهنگی و همکاری بین شرکا در زنجیره تامین، از جمله تامین کنندگان، تولیدکنندگان و خرده فروشان، موجب کاهش اتلاف و بهینه سازی فرایندهای تولید می شود. این امر به کاهش زمان تولید و بهینه سازی استفاده از منابع کمک می کند.
2. مدیریت موجودی بهینه: با استفاده از تکنیک های پیش بینی دقیق و پلنینگ موجودی، SCM می تواند به کاهش سطح موجودی های بیش از حد و کاهش هزینه های نگهداری موجودی کمک کند، ضمن اینکه اطمینان حاصل می شود که مواد لازم برای تولید و تقاضاهای مشتری به موقع تامین می شوند.
3. بهینه سازی حمل و نقل: SCM استراتژی های حمل و نقل را بهینه می کند تا هزینه های حمل و نقل کاهش یابد و کارایی افزایش یابد، مانند انتخاب بهترین مسیرها، ترکیب بارها و استفاده از حمل و نقل اقتصادی تر.
4. کاهش اتلاف و بهبود کیفیت: با اجرای رویکردهای بهبود مداوم، مانند Lean manufacturing و Six Sigma،SCM می تواند به کاهش اتلاف در فرایندها و بهبود کیفیت محصول کمک کند، که نهایتاً منجر به کاهش هزینه های تولید و افزایش رضایت مشتری می شود.
5. فناوری اطلاعات: استفاده از سیستم های اطلاعاتی پیشرفته برای مدیریت زنجیره تامین، مانند سیستم های برنامه ریزی منابع سازمانی (ERP) و سیستم های اجرایی زنجیره تامین (SCES)، می تواند به کاهش خطاها، بهبود اشتراک گذاری اطلاعات و کاهش هزینه های عملیاتی کمک کند.
6. تمرکز بر پایداری: تمرکز بر پایداری در زنجیره تامین می تواند به کاهش هزینه ها کمک کند، مثلاً از طریق کاهش مصرف انرژی و مواد، که نه تنها برای محیط زیست مفید است بلکه هزینه های عملیاتی را نیز کاهش می دهد.