مدیر کارخانه شخصی است که مسئولیت مدیریت و اداره عملیات یک واحد تولیدی یا کارخانه صنعتی را بر عهده دارد. او با مدیریت منابع انسانی، مالی و فنی، تلاش میکند تا بهرهوری، کیفیت و سودآوری کارخانه را افزایش دهد. این شخص باید دارای مهارتهای مدیریتی، فنی و ارتباطی بالایی باشد تا بتواند به بهترین شکل ممکن، عملکرد کارخانه را مدیریت کند.
مدیر کارخانه میتواند در مشاغل و محیطهای مختلفی مشغول به کار شود که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- صنایع تولیدی: او میتواند در کارخانههای صنایع مختلفی مانند خودروسازی، الکترونیک، فولاد، شیمیایی و مواد غذایی مشغول به کار شود.
- کارخانههای تولید مواد مصرفی: مدیر کارخانه میتواند در واحدهای تولید مواد مصرفی مانند مواد شوینده، لوازم بهداشتی و مواد غذایی فعالیت داشته باشد.
- کارخانههای تولید محصولات فنی و صنعتی: مدیر کارخانه میتواند در کارخانههای تولید ابزار و ماشینآلات، تجهیزات صنعتی و محصولات الکترونیکی مشغول به کار شود.
- واحدهای تولیدی در صنایع خدماتی: مدیر کارخانه ممکن است در واحدهای تولیدی مرتبط با صنایع خدماتی مانند تولید انرژی، پالایشگاهها و پروژههای ساختمانی فعالیت داشته باشد.
در مجموع میتوان گفت، مدیر کارخانه در هر محیط تولیدی که نیاز به مدیریت عملیات تولید و مدیریت منابع دارد، میتواند مشغول به کار شود.
چارت سازمانی مدیر کارخانه
مدیر کارخانه معمولاً به طور مستقیم به مدیر اجرایی کارخانه گزارش میدهد و مسئولیت زیر مجموعههایی مانند بخش تولید، کنترل کیفیت، تأمین و منابع انسانی را بر عهده دارد. او ممکن است با مدیران سطح بالاتر سازمان نیز ارتباط داشته باشد.
شرح وظایف مدیر کارخانه
وظایف شغل مدیر کارخانه شامل موارد زیر میشود:
- برنامهریزی و کنترل تولید: مسئولیت برنامهریزی و کنترل تمامی فعالیتهای تولیدی در کارخانه بر عهده مدیر کارخانه است. این وظیفه شامل تعیین برنامه تولید، تخصیص منابع، ایجاد برنامههای تولید مطابق با نیازهای بازار و کنترل بهرهوری تولید است.
- مدیریت منابع انسانی: مدیر کارخانه مسئولیت مدیریت تیم کاری و ارتقای بهرهوری کارکنان را بر عهده دارد. این وظیفه شامل انتخاب، آموزش، ارزیابی عملکرد و حل مشکلات کارکنان میشود.
- مدیریت مالی و بودجه: مسئولیت مدیریت بودجه و کنترل هزینهها، مدیریت درآمدها و سودآوری کارخانه بر عهده مدیر کارخانه است. او باید بتواند برنامههای مالی را تنظیم و اجرا کرده و به بهرهوری مالی کمک کند.
- تضمین کیفیت: مدیر کارخانه مسئولیت تضمین کیفیت محصولات تولیدی را بر عهده دارد. این وظیفه شامل ایجاد فرایندهای کنترل کیفیت، ارزیابی عملکرد و انجام تغییرات برای بهبود کیفیت محصولات است.
- مدیریت ایمنی و بهداشت حرفهای: مدیر کارخانه باید از ایمنی و بهداشت حرفهای در محیط کار اطمینان حاصل کند. او باید فرایندهای ایمنی را تدوین، پیادهسازی و مانیتور کند تا حوادث و آسیبهای جسمی و مالی را کاهش دهد.
- مدیریت روابط با مشتریان و تأمینکنندگان: برقراری روابط موثر با مشتریان و تأمینکنندگان از مسئولیتهای مهم مدیر کارخانه است. او باید رضایت مشتریان را تضمین کرده و با تأمینکنندگان همکاری مثبت داشته باشد.
- توسعه و بهبود فرایندها: مدیر کارخانه مسئولیت بهبود فرایندهای تولیدی، کاهش هدررفتها و افزایش بهرهوری را بر عهده دارد. او باید به طور مداوم به دنبال راهکارهای بهبود و ارتقای فرایندها باشد.
- مدیریت بحران: در صورت بروز حوادث و بحرانهای طبیعی یا فنی، مدیر کارخانه باید بتواند به بهترین شکل ممکن با مدیریت بحران، حفظ ایمنی کارکنان و تأمین، ادامه فعالیتهای تولیدی را تضمین کند.
بررسی اصول و فنون مدیریت کارخانه
از جمله فنون و اصول مدیریت کارخانه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- استفاده بهینه از منابع: این اصل شامل بهرهبرداری بهینه از تمامی منابع از جمله انسانی، مالی و فنی در کارخانه است. مدیران کارخانه باید تلاش کنند تا با بهرهگیری از منابع موجود، بهرهوری و کارایی کارخانه را افزایش دهند.
- مدیریت کیفیت: این اصل بر اهمیت تأمین کیفیت محصولات و خدمات تولیدی تأکید دارد. مدیران کارخانه باید فرایندهای کنترل کیفیت را تدوین و پیادهسازی کرده و روی بهبود پایدار کیفیت محصولات متمرکز شوند.
- مدیریت زمان و برنامهریزی: این فن شامل توانایی برنامهریزی دقیق و بهینه تمامی فعالیتها و فرایندهای کارخانه میشود. مدیران باید زمانبندی مناسبی برای انجام وظایف و پروژهها داشته باشند تا به بهرهوری بیشتری دست یابند.
- مدیریت ارتباطات: این فن شامل برقراری و حفظ ارتباطات موثر با تمامی اعضای تیم، مشتریان، تأمینکنندگان و سایر ارگانهای مرتبط است. مدیران باید به ارتباطات موثر توجه کنند تا هماهنگی بیشتری در کارخانه داشته باشند.
- مدیریت ریسک: این اصل بر مدیریت و کنترل ریسکهای مختلف و مرتبط با فعالیتهای کارخانه تأکید دارد. مدیران باید بتوانند ریسکهای محتمل را شناسایی کرده و برنامههای مدیریت ریسک موثری را اجرا کنند.
- استفاده از فناوری و نوآوری: این اصل شامل بهروزرسانی و بهبود مداوم فناوریها و فرایندهای تولیدی در کارخانه است. مدیران باید به نوآوریهای صنعتی توجه کنند و فناوریهای جدید را به بهترین شکل ممکن در کارخانه به کار ببرند.
هدف اصول و فنون مدیریت کارخانه، بهبود عملکرد و بهرهوری کارخانه و بهدستآوردن نتایج بهتر و پایدارتر است.
مهارتهای فنی موردنیاز برای شغل مدیر کارخانه
مهارتهای فنی موردنیاز برای شغل مدیر کارخانه عبارتاند از:
- شناخت فرایندهای تولیدی: مدیر کارخانه باید دارای شناخت کاملی از فرایندهای تولیدی کارخانه باشد تا بتواند به بهترین شکل ممکن این فرایندها را مدیریت کند و بهرهوری را افزایش دهد.
- آشنایی با فناوریهای تولید: داشتن آگاهی از تکنولوژیهای مورد استفاده در کارخانه و فهم عملکرد تجهیزات و ماشینآلات تولیدی برای بهبود عملکرد و کاهش هدررفتها بسیار حیاتی است.
- توانایی برنامهریزی و کنترل تولید: مدیر کارخانه باید توانایی برنامهریزی و کنترل تولید را داشته باشد تا به بهرهوری مطلوب و تأمین نیازهای بازار برسد.
- شناخت و کنترل کیفیت: آشنایی با استانداردها و روشهای کنترل کیفیت و تضمین کیفیت محصولات تولیدی از مهارتهای ضروری شغل مدیر کارخانه است.
- مدیریت موجودی و تأمین: داشتن مهارت در زمینه مدیریت موجودی و برنامهریزی تأمین مواد اولیه و تجهیزات لازم برای تولید بهموقع و با کیفیت مطلوب از دیگر مهارتهای موردنیاز است.
- آشنایی با ایمنی و بهداشت حرفهای: مدیر کارخانه باید آگاهی کاملی از مفاهیم بهداشت و ایمنی در محیط کار داشته باشد و بتواند اقدامات لازم برای ارتقای ایمنی و بهداشت کارکنان را انجام دهد.
این مهارتها برای یک مدیر کارخانه بسیار مهم و ضروری هستند تا بتواند به بهترین شکل ممکن، عملکرد کارخانه را مدیریت کرده و به اهداف تولیدی و کسبوکاری دست پیدا کند.
مهارتهای نرم موردنیاز برای شغل مدیر کارخانه
مهارتهای نرم موردنیاز برای شغل مدیر کارخانه عبارتاند از:
- مهارتهای ارتباطی: این مهارت شامل توانایی برقراری ارتباط مؤثر با تمامی اعضای تیم، مدیران، کارکنان و سایر ارگانهای مرتبط میشود. مدیر کارخانه باید بتواند ایدهها و دستورالعملها را به طور واضح و موثر منتقل کرده و از مهارتهای ارتباطی قوی برای حل مسائل و مدیریت استفاده کند.
- مهارتهای رهبری: این مهارت شامل توانایی الهام بخشیدن به اعضای تیم، رهبری و هدایت آنها به سمت اهداف مشترک و ایجاد یک فضای کاری مثبت و پرانرژی میشود. مدیر کارخانه باید توانایی موجود در افراد را تشخیص داده و آنها را به بهرهوری و بهبود عملکرد تشویق کند.
- مهارتهای تصمیمگیری: این مهارت شامل توانایی تجزیهوتحلیل دادهها، ارزیابی گزینههای مختلف و انتخاب بهترین راهحل برای مسائل پیشآمده است. مدیر کارخانه باید توانایی تصمیمگیری در شرایط فشرده و پیشآمده را داشته باشد.
- مهارتهای مذاکره: این مهارت شامل توانایی مذاکره و برقراری توافقات موثر با تأمینکنندگان، مشتریان و سایر ارگانها میشود. مدیر کارخانه باید بتواند به بهترین شکل ممکن، شرایط معاملاتی را برای کارخانه بهبود بخشد.
- مهارتهای مدیریت زمان: این مهارت شامل توانایی برنامهریزی و مدیریت زمان به بهترین شکل ممکن برای انجام وظایف و پروژههای مختلف است. مدیر کارخانه باید بتواند اولویتهای خود را مشخص کند و وظایف را به ترتیب اهمیت انجام دهد.
- مهارتهای حل مسئله: این مهارت شامل توانایی شناسایی مسائل و مشکلات موجود، ارزیابی ریشههای آنها و پیداکردن راهحلهای مناسب برای آنها است. مدیر کارخانه باید بتواند با استفاده از این مهارتها به بهبود عملکرد کارخانه کمک کند.
این مهارتهای نرم برای یک مدیر کارخانه بسیار مهم و ضروری هستند تا او بتواند به بهترین شکل ممکن، عملکرد کارخانه را مدیریت کرده و به اهداف تولیدی و کسبوکاری دست پیدا کند.
سیستم مدیریت کارخانه یا MRP II چیست؟
در پاسخ به این سوال باید MRP II را یک سیستم اطلاعاتی یکپارچه تعریف کرد که دادههای مهم برای تصمیمگیری را متمرکز و یکپارچه میکند. مدیریت کارخانه شامل فرایندهای بسیاری است. سیستمهای برنامه تولید، برنامهریزی مواد مورد نیاز، مدیریت تولید، مدیریت انبار، مدیریت مالی، مدیریت پرسنل و هر عاملی که در فرایند تولید اثرگذار است. در کسبوکارهای تولیدی، تولید قلب تپنده است و بدون آن عملا سازمان وجود نخواهد داشت. برای مدیریت کارآمد فرایندهای تولید و جلوگیری از زیاندهی آن باید دیدِ روشن و شفافی از آنچه در کف کارخانه جریان دارد داشته باشیم. در زمانهای که سرعت تولید دادهها افزایش چشمگیری پیدا کرده نیاز به نرم افزاری که تمام آنها را ثبت، دستهبندی و برای گزارشدهی استفاده کند نیازی اساسیست.
حالا که صحبت از گزارشدهی شد باید بگوییم دو روش برنامهریزی MRP و MRP II اجداد مستقیم روش برنامهریزی منابع سازمان یا همان ERP (Enterprise Resource Planning) هستند. چرا این موضوع را به گزارشدهی مرتبط دانستیم؟ نرم افزار ERP سیستم نرم افزاری جامعی است که یکی از اصلیترین ستونهای آن گزارشدهی دقیق و عمیقش است. نرم افزار ERP از تمام فرایندهای درون و برون سازمانی گزارش میگیرد و از آنجایی که رابطه نزدیکی با مدیریت کارخانه و برنامه ریزی تولید دارد، قادر است در کنار مدیریت اثربخش فرایندها، گزارشهای متنوعی به صاحبان کسبوکار و مدیران کارخانه برای مدیریت بهتر سیستم مدیریت کارخانه بدهد. حال بیایید کمی در سوال MRP II چیست عمیقتر شویم.
نرم افزار مدیریت کارخانه یا MRP II از دادههای تولیدشده درلحظه برای مدیریت فرایندهای تولید استفاده میکند. تفاوتی ندارد این دادهها برای تهیه مواد مورد نیاز تولیداند یا منابع انسانی یا حتی وضعیت در دسترس بودن ماشینآلات. مدیریت کارخانه خود نرم افزار کاملیست که یا به تنهایی استفاده یا در نرم افزار ERP با نام ماژول تولید ارایه میشود. یک دوره قبل از MRP II شاهد سلطهی نرم افزارهای MRP بر بازار بودیم. نرم افزار MRP یک سیستم نرم افزاری مبتنی بر بیشبینی فروش بود. این نرم افزار از دادههای موجود، که معمولا سفارشها و سوابق آن بود، برای برنامهریزی حجم تولید، ماشینآلات و منابع انسانی مورد نیاز استفاده میکرد تا تا برای تولیدی بهینه و بههنگام فرایندها را مدیریت کند.
با شروع دهه ۸۰ میلادی صنایع تولیدی نیاز به نرم افزاری داشتند که فرایندهای حسابداری و انبار را هم در یک سیستم یکپارچه با تولید ارایه کند. این نیاز باعث تولید نرم افزار مدیریت کارخانه یا سیستم مدیریت کارخانه یا همان نرم افزار MRP II و به تبع آن بروز سوال مهم MRP II چیست، شد. در نرم افزار MRP II شاهد اضافه شدن قابلیتهایی مثل زمانبندی تولید، لیست مواد، ردگیری انبار، لجستیک، بازاریابی و مالی بودیم. برای مثال اگر نرم افزار MRP قادر بود برنامه تولید را تعریف کند، MRP II میتوانست در کنار تعریف برنامه تولید، مواد مورد نیاز و زمانبندی تولید، محاسبات مالی و اسناد حسابداری آن را نیز تعریف و ارایه کند. در ادامه تفاوتهای این دو سیستم را خیلی سریع بررسی میکنیم:
نرم افزار MRP سه بخش زیر را دارد:
- برنامه اصلی تولید
- لیست مواد
- مدیریت موجودی انبار
نرم افزار MRP II در کنار این سه بخش، این موارد را هم ارایه میکند:
- برنامهریزی ظرفیت ماشینآلات
- پیشبینی تقاضا
- تضمین کیفیت
- حسابداری
اما نرم افزار MRP II چیست؟ یک نرم افزار مستقل است یا میتواند بخشی از یک سیستم نرم افزاری بزرگتر نیز باشد؟ نرم افزار MRP II تنها نرم افزار مدیریت تولید و مدیریت کارخانه است. بالاتر گفتیم از این نرم افزار یا بهطور مستقل استفاده میشود یا در قالب یکی از ماژولهای نرم افزار ERP.